GAWRYCHRUDA

   Po Butlerowej rudnię przejęli kameduli wigierscy. To oni rozpoczęli produkcję żelaza na masową skalę. Z tego powodu krajobraz puszczański jeziora Wigry przekształcił się w rolniczy. Proces metalurgiczny wymagał niezwykle dużych ilości drewna. Z szacunków wynika, iz na 1 kg żelaza, potrzebowano aż 20 metrów sześciennych drzewa. Lasy zostały dopiero przywrócone przez nasadzenia w XIX wieku.

Widok na Jeziorko Czarne łączące się z wigierską zat.Uklei

Złoża rudy darniowej są na Suwalszczyźnie płytko położone. Z tego powodu już od bardzo dawna produkowano tu żelazo. Ruda darniowa jest rudą o niewielkiej zawartości żelaza. Uzyskiwano ją w powierzchniowych odkrywkach. Wytapiano we wspomnianych wyżej piecach - dymarkach. Piec taki to wydrążona w ziemi jama o wielkości do kilku metrów, wyłożona wewnątrz gliną. Wsypywano do niego warstwami rudę, na przemian z węglem drzewnym. Dodatkowymi otworami tłoczono powietrze, a żelazo wraz z popiołem opadało na dno i wypływało dodatkowymi otworami- tzw. "lisimi ogonami". Przy każdej takiej operacji otrymywano od 4 do 5 kg żelaza.

   Początkowo wieś istniała w pobliżu sztucznego spiętrzenia wody w naturalnym zbiorniku - Stawie Płociczańskim. Siła spiętrzonej wody była potrzebna do wypłukiwania urobku i poruszania miechów w piecach wytopieniowych. Po zaprzestaniu eksploatacji złóż rudy i wytopu żelaza, spiętrzenie wykorzystano do pracy młyna. Istniał on do połowy lat 70 XX wieku. Obecnie jest w nim zaplecze wylęgarni ryb PZW.